සංස්කෘත සාහිත්යය විවිධ අංශයන්ගෙන් පොහොසත් වන අතර ඒ අතරින් දෘෂ්ය කාව්ය සාහිත්යට ලැබෙන්නේ සුවිශේෂී ස්ථානයකි. අනෙකුත් සාහිත්යාංග කියවා රස විඳීමට පමණක් හැකි වුවත්, දෘෂ්ය කාව්ය යනු වේදිකාවක රඟ දක්වා රස විඳීම පිණිසම සකස් කෙරුණක් බැවින් එය ජනයාගේ සිත් ඇඳ බැඳ තබා ගැනීමට අතිශයින් පොහොසත් වේ. නාට්ය සාහිත්යයේ මූලික අවස්ථාවන් වෛදික ග්රන්ථ තුළ සංවාදශීලී භාෂා රටාවන් ලෙස හමු වේ. නාට්යය යනු "අවස්ථානුකරණය" බවත්, එය දැකිය යුතු බැවින් "රූප" යනුවෙන් හඳුන්වන බවත් දශරූපක නම් කෘතියේ දක්වා ඇත.
සංස්කෘත කාව්ය විචාරවාදීන්ට අනුව දෘෂ්ය කාව්යයක ප්රධාන ලක්ෂණ කිහිපයකි:
* අංක වලට බෙදා තිබීම.
* ගද්ය පද්ය සම්මිශ්රණය.
* සංවාදශීලී භාෂා රටාව.
* පාත්ර වර්ගයා හෙවත් චරිත නිරූපණය.
* රස ජනනය.
ක්රි.ව. 01 වන සියවසේදී භදන්ත අශ්වඝෝෂයන් විසින් කරන ලද ‘ශාරිපුත්ර ප්රකරණය’ ප්රථම සංස්කෘත නාට්ය කෘතිය ලෙස සැලකේ. ඉන් පසුව භාස, ශූද්රක සහ කාලිදාස වැනි ශ්රේෂ්ඨ කතුවරුන් නාට්ය කලාව පෝෂණය කළහ.
රත්නාවලී නාටිකාව සහ එහි කතුවරයා
රත්නාවලිය ක්රි.ව. 07 වන සියවසේදී පමණ රචිත අංක හතරකින් යුත් දෘෂ්ය කාව්යයකි. සාමාන්යයෙන් නාටකයක අංක 5 සිට 10 දක්වා තිබිය යුතු වුවත්, මෙහි ඇත්තේ අංක හතරක් පමණක් බැවින් මෙය ‘නාටිකා’ ගණයට අයත් වේ. රත්නාවලී නාටිකාව සඳහා පාලි සාහිත්යයේ එන වත්ස රාජ (උදයන) චරිතය වස්තු විෂය වී ඇත.
මෙහි කතුවරයා ක්රි.ව. 606 - 646 කාලයේ කාන්යකුබ්ජයේ රජ කළ ශ්රී හර්ෂදේව රජු බව බොහෝ දෙනාගේ පිළිගැනීමයි. ශ්රී හර්ෂ රජු විසින් ප්රියදර්ශිකා, නාගානන්ද සහ රත්නාවලී යන නාට්ය තුනම රචනා කරන ලද්දේ යැයි සැලකේ. කෙසේ වෙතත්, ඇතැම් විචාරකයන් පවසන්නේ මෙම ග්රන්ථ රජුගේ සභාවේ සිටි භාණ සහ ධාවක වැනි පණ්ඩිතයන් ලවා ලියවන ලද ඒවා බවයි.
නාට්යයේ කතා වස්තුව
ලංකාවේ රජ කළ වික්රමබාහු රජුගේ බාල දියණිය වූ රත්නාවලී කුමරියව විවාහ කරගන්නා අයෙකු අධිරාජ්යයෙකු වන බවට අනාවැකියක් පැවතිණි. කෞශාම්බියේ උදයන රජුගේ ඇමතිවරයෙකු වූ යෞගන්ධරායණ ඇයව උදයන රජුට විවාහ කර දීමට සැලසුම් කරයි. නමුත් නෞකාව මුහුදුබත් වීම නිසා ඇයව ‘සාගරිකා’ යන නමින් රජුගේ අන්තඃපුරයේ සේවිකාවක ලෙස රඳවනු ලැබේ.
නාට්යයේ අංක හතර පහත පරිදි විකාශනය වේ:
* පළමුවන අංකය (මදනමහෝත්සව): රජුගේ අනංග පූජා මහෝත්සවයේදී සාගරිකා රජු දැක ආලයෙන් බැඳෙයි.
* දෙවන අංකය (කදලීගෘහ): සාගරිකා රජුගේ රුව සිතුවම් කරන අතර, විවිධ සිදුවීම් හරහා රජු සහ සාගරිකා අතර ප්රේමය හෙළි වේ.
* තුන්වන අංකය (සංකේත): රජු සහ සාගරිකා රහසින් හමුවීමට දරන උත්සාහය අගබිසව වූ වාසවදත්තාට හසු වේ.
* හතරවන අංකය (ඓන්ද්රජාලික): ඉන්ද්රජාලික ක්රියාවක් සහ අන්තඃපුරයේ හටගත් ගින්නක් අතරතුර සාගරිකා සැබවින්ම ලංකාවේ රත්නාවලී කුමරිය බව අනාවරණය වේ.
අවසානයේ වාසවදත්තා දේවිය සියලු දේ තේරුම් ගෙන රත්නාවලී කුමරියව උදයන රජුට පාවා දීමෙන් නාට්යය අවසන් වේ.
නාට්යයේ ශිල්පීය දක්ෂතා
රත්නාවලී කතුවරයා උපමා, රූපක, උත්ප්රේක්ෂා සහ ශ්ලේෂ වැනි අලංකාර භාවිත කිරීමට අතිශය දක්ෂයෙකු බව පෙනී යයි. විශේෂයෙන්ම ශ්ලේෂාලංකාරය (එකම පදයකින් අර්ථ කිහිපයක් ලබා දීම) මෙහි ඉතා සාර්ථකව යොදා ඇත. උදාහරණයක් ලෙස ‘රත්නාවලී’ යන පදය කුමරියගේ නම මෙන්ම මැණික් මාලයක් යන අරුත දෙන ලෙස භාවිත කිරීම දැක්විය හැකිය.
මෙහි ප්රධාන රසය ශෘංගාර රසය වුවද, හාස්යය සහ අත්භූත රසය ද නාට්යය පුරා විසිරී ඇත. විදූෂකයාගේ (වසන්තක) චරිතය හරහා හාස්යය මනාව ජනනය කර ඇත.
රත්නාවලී නාටිකාවේ ප්රධාන චරිත
* උදයන රජු: වත්ස රට රජු වන මොහු ධීරෝදාත්ත නායකයෙකි.
* සාගරිකා (රත්නාවලී): ලංකා රජුගේ දියණිය සහ මෙහි කතා නායිකාවයි.
* වාසවදත්තා: උදයන රජුගේ අගමෙහෙසියයි.
* වසන්තක (විදූෂක): රජුගේ සමීපතම හාස්යෝත්පාදක මිතුරාය.
* යෞගන්ධරායණ: රජුගේ ප්රධාන අමාත්යවරයායි.
මේ අනුව රත්නාවලිය යනු සංස්කෘත දෘෂ්ය කාව්යයන් අතර වස්තු විෂය, රස ජනනය සහ චරිත නිරූපණය අතින් ඉතා උසස් මට්ටමක පවතින විශිෂ්ට කෘතියකි.
-කස්සප හාමුදුරුවෝ
No comments:
Post a Comment